Nieuwsbrief
libnetwerk
Modern liberalisme
Het behoort tot het wezen van het liberalisme dat het zich niet laat vangen in dogma`s en doctrines. Het liberalisme is juist voortgekomen uit de strijd ertegen, en het kan alleen leven door er zich blijvend tegen te verzetten. Liberalen komen aan bod als doctrinair denken faalt en standaardoplossingen tekortschieten. Dit wil uiteraard niet zeggen dat het liberalisme een harde kern mist. Tenminste drie opvattingen blijken er deel van uit te maken: vertrouwen in het vermogen van de individuele mens zijn weg te vinden en zijn leven gestalte te geven; geloof in eigen kracht van redelijkheid en tolerantie in de omgang van mensen onderling en in de vormgeving van het maatschappelijke bestel; een open oog voor de betekenis van duidelijke en zorgvuldige vastgestelde spelregels als ordeningsprincipe in het maatschappelijke functioneren.
De opsomming en de bewoordingen wijzen uit dat het liberalisme uit een historische periode is die optimistisch over mens en maatschappij was gestemd. De klassieke liberaal is van mening dat een combinatie van ijver, redelijkheid en verdraagzaamheid bij een ieder in grote lijnen toereikend is om een menswaardige samenleving te waarborgen.
Heden ten dage is dit (helaas) onmogelijk meer vol te houden. Het liberalisme doet er goed aan het oude naïeve optimisme over te laten aan degenen die van de barre ervaringen van de afgelopen eeuw niet willen leren. De moderne geschiedenis is te zeer vervuld van massale domheid en onvoorstelbare wreedheid om nog te geloven dat meer kennis en meer welvaart automatisch tot een humanere samenleving leiden.
Het liberalisme heeft altijd geleefd uit de opvatting dat de individuele mens allereerst zelf zijn lot in handen dient te nemen, in vrijheid heeft te kiezen en daarmee zijn persoonlijke verantwoordelijkheid heeft te aanvaarden. Wie aan dit ideaal een vorm wil geven die past in de huidige maatschappelijke omstandigheden, dient te beginnen met ruimte op te eisen voor de mens als “particulier”, de merkwaardigerwijs wat verouderende term voor levenssfeer die momenteel met “privacy” wordt getypeerd. Die vrije ruimte moet dan niet worden gezien als “een rest” , wat overblijft nadat alle maatschappelijke machten hun portie invloed hebben vastgelegd. Integendeel: niet de mens behoeft te bewijzen dat hij een zekere mate van vrijheid nodig heeft, maar de hem omringende collectiviteiten en organisaties, de overheid voorop, moeten aantonen dat, en waarom, zij het individu vrijheid ontnemen.
In het verleden ging deze strijd vrijwel uitsluitend tussen overheid en burger, tussen Kerk en individu, tussen conventies en vrijzinnigheid. De moderne maatschappij heeft echter het aantal bindingen en banden vermenigvuldigd, en daarmee de strijd om de menselijke vrijheid en verantwoordelijkheid tot vele fronten uitgebreid. Niet slechts de staatsburger, maar ook de werknemer, het partijlid, de onderwijsgenietende, de rechtshulpzoekende, de verzekeringsnemer, de patiënt, de cliënt en de consument moeten keer op keer ondervinden dat zij bij het innemen van een standpunt en het verdedigen van een belang tot de afhankelijken in de samenleving behoren. Niet alleen de liberaal ondervindt dit, en daarom zinnen niet alleen liberalen op een antwoord. Soms zijn de antwoorden ook aanvaardbaar voor degenen die liberale principes huldigen, vaak echter zijn zij niet aanvaardbaar, met name waar men anonieme macht uitsluitend via formatie van anonieme tegenmacht zoekt te beantwoorden, en waar men de keuze van de remedie niet in overweging geeft maar aanpraat en oplegt. De beste liberalen hebben altijd positief gestaan tegenover de ontwikkelingsgang van de maatschappij. Anders dan linkse politiek folklore wil, hebben zij diepgaande kennis bezeten van de grote maatschappelijke veranderingen en een bereidheid die veranderingen als een historisch gegeven te aanvaarden. De moderne liberaal geeft vorm aan wat in de maatschappij groeit en naar de toekomst verwijst. Daarom pleit ik voor een Minister van Toekomst in het eerste kabinet met een liberale Minister President.
Riens Meijer, econoom gespecialiseerd in kansen en bedreigingen in de 21ste eeuw
Peiling
Disclaimer